قلمرو دين از ديدگاه اريك فروم

اریك فروم روان شناس مكتب فرانكفورت: وى كه به روش هاى فروید و ناملایمات فردى و اجتماعى آشناست، قلمرو دین را به كاركردهاى سه گانه منحصر مى سازد و مى گوید: دین براى همه ى بشریت به مثابه تسكین آلام و رنج هاى زندگى است؛ براى غالب افراد، چونان مشوقى براى پذیرش موقعیت طبقاتى آنها و براى اقلیت مسلط، پناهگاهى است كه آنها را از گزند زیردستان دور مى دارد. وى پوچى و بیهودگى و از خودبیگانگى انسان و بى معنا دانستن جهان در اثر فروپاشى دین و جاى گزینى روان كاوى به جاى دین از سوى فروید را مورد نقد قرار مى دهد. فروم بر بیگانگى انسان از خود تأكید مىورزد و مى گوید: آنچه واقعاً اصول دینى را تهدید مى كند، نه روان شناسى است و نه هیچ علم دیگر؛ بلكه بیگانگى و بى تفاوتى وى نسبت به خویشتن و اطرافیان است كه ریشه هاى آن در تمامى فرهنگ غیر دینى ما قرار دارد. اریك فروم دین را سبب رستگارى و بالاترین هدف زندگى بیان مى كند؛ اما نه این كه خداوند به صورت «مدیرعامل شركت كاینات» درآید و تنها نمایش زندگى را اداره كند و هرگز او را نبینیم، ولى به رهبرى او ایمان آوریم و به دنبال كار خود باشیم. خلاصه ى سخن آن كه فروم با نگرش كاركردگرایانه، گستره ى دین را در امیدبخشى، معنادارى زندگى و مانند آن خلاصه مى كند. نقد روش شناختى بر اریك فروم نیز وارد است، علاوه بر این كه، وى تنها به بخشى از كاركردهاى دین توجه نموده و از كاركردهاى دیگر فردى و اجتماعى دین غفلت كرده است. اشكال دیگر این كه، دین شناسى فروم ـ همان گونه كه در كتاب جزم اندیشى مسیحى او هویداست ـ منحصر به دین مسیحیت است